سیستم تهویه مطبوع و کولر خودرو یکی از امکانات حیاتی، بهویژه در فصول گرم سال است که آسایش سرنشینان را فراهم میکند. عملکرد صحیح این سیستم وابستگی مستقیمی به میزان کافی مادهای به نام “مبرد” یا همان “گاز کولر” دارد. کمبود یا نبود این مبرد، اصلیترین دلیل عدم خنککنندگی مطلوب سیستم تهویه است. اما چگونه میتوانیم متوجه شویم که میزان گاز کولر خودروی ما کافی است یا خیر؟ در این مقاله به بررسی نحوه تشخیص میزان گاز کولر خودرو، نشانههای کم و یا تمام شدن گاز کولر ماشین، علت کم شدن گاز کولر خودرو و نکات مهم مرتبط با شارژ گاز کولر ماشین میپردازیم.
اهمیت عملکرد صحیح سیستم تهویه و نقش مبرد
قبل از پرداختن به نحوه تشخیص میزان گاز کولر خودرو، لازم است درک صحیحی از عملکرد سیستم تهویه مطبوع اتومبیل داشته باشیم. این سیستم بر اساس یک چرخه ترمودینامیکی بسته عمل میکند که در آن مبرد (گاز کولر) در فازهای مختلف (گاز و مایع) در اجزای مختلف سیستم (کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط، اواپراتور) حرکت کرده و حرارت را از داخل کابین جذب و به بیرون منتقل میکند. این فرآیند جذب حرارت در اواپراتور که داخل داشبورد قرار دارد، باعث خنک شدن هوای عبوری از روی آن و در نتیجه خنک شدن داخل سواری میگردد. مبرد نقش محوری در این چرخه ایفا نموده و کمبود آن، به معنای کاهش ظرفیت سیستم برای جذب و انتقال حرارت است.
نشانههای کم و یا تمام شدن گاز کولر ماشین
اولین و ملموسترین نشانهای که شما را به بررسی میزان گاز کولر خودرو ترغیب میکند، کاهش محسوس یا از بین رفتن کامل خنککنندگی سیستم تهویه است. اما این تنها نشانه نیست. چندین علامت دیگر نیز وجود دارند که میتوانند حاکی از کمبود یا اتمام گاز کولر باشند:
۱. کاهش قدرت خنککنندگی:
همانطور که گفته شد، این اصلیترین نشانه است. ممکن بوده باد خروجی از دریچهها کمی خنک باشد اما نتواند دمای کابین را به میزان دلخواه کاهش دهد، یا اینکه اصلاً باد سرد تولید نشود و تنها باد با دمای محیط از دریچهها خارج گردد. این میتواند از نشانه های کم شدن گاز کولر ماشین باشد.
۲. عملکرد غیرعادی کمپرسور کولر:
کمپرسور خودرو قلب سیستم تهویه است و برای کارکردن به میزان کافی مبرد نیاز دارد. در صورت کمبود گاز، امکان داشته کلاچ کمپرسور درگیر نشود، یا بهصورت متناوب و با فواصل زمانی کوتاه درگیر و آزاد شود. این چرخه سریع میتواند نشانهای از فشار پایین مبرد در سیستم باشد که یکی از نشانه های تمام شدن گاز کولر ماشین یا کمبود شدید آن است.
۳. مشاهده یخ یا برفک روی لولهها یا قطعات سیستم:
این نشانه شاید کمی متناقض به نظر برسد، اما کمبود شدید گاز مبرد میتواند باعث شود که مبرد باقیمانده در سیستم در نقاط خاصی (معمولاً در ورودی یا روی خود اواپراتور) بیش از حد منبسط شده و دمای آن بهشدت افت کند، تا حدی که رطوبت موجود در هوا روی لولهها یا اتصالات یخ بزند. این اتفاق نشاندهنده عملکرد نادرست سیستم به دلیل کمبود مبرد است و یکی دیگر از علائم کم شدن گاز کولر ماشین محسوب میشود.
۴. شنیدن صداهای غیرعادی از کمپرسور:
در برخی موارد، کمبود مبرد میتواند باعث شود کمپرسور با صدای بلندتر یا متفاوتی نسبت به حالت عادی کار کند. این مسئله میتواند به دلیل تلاش کمپرسور برای فشردهسازی حجم کمی از مبرد باشد یا در موارد شدیدتر، به دلیل کمبود روغن در سیستم به شمار رفته که میتواند نشانهای از خرابی قریبالوقوع کمپرسور تلقی گردد.
۵. مشاهده آثار نشت:
سیستم تهویه مطبوع یک سیستم بسته بوده و مبرد نباید از آن خارج شود. اگر در زیر خودرو یا روی اجزای سیستم تهویه آثاری از نشتی روغن مشاهده کردید، این یک نشانه قوی از وجود نشتی مبرد یا گاز کولر است. روغن سیستم تهویه به همراه مبرد حرکت میکند و در محل نشت مبرد تبخیر شده و روغن باقی میماند. این یکی از مهمترین علت کم شدن گاز کولر خودرو است.
۶. فعال شدن سنسور فشار پایین:
در بسیاری از خودروهای مدرن، سنسورهایی برای پایش فشار مبرد در سیستم وجود دارد. اگر فشار مبرد به کمتر از حد استاندارد کاهش یابد، این سنسورها سیگنال خطا ارسال کرده و ممکن هست که سیستم تهویه به طور کامل از کار بیفتد یا کد خطایی در حافظه کامپیوتر خودرو (ECU) ثبت شود.
نحوه تشخیص میزان گاز کولر خودرو
حالا به سوال اصلی میرسیم: چگونه میتوانیم میزان گاز کولر خودرو را تشخیص دهیم؟ برای مالک عادی خودرو، تشخیص دقیق میزان گاز کولر بدون ابزار تخصصی دشوار و در واقع نشدنی میباشد چراکه سیستم تهویه یک سیستم با فشار بالاست و دستکاری آن بدون دانش و تجهیزات مناسب خطرناک است. با این حال، میتوانید یک سری بررسیهای اولیه و مشاهدات را درباره نحوه تشخیص میزان گاز کولر خودرو انجام دهید:
- بررسی چشمی لولهها و اتصالات: پس از روشن کردن کولر، لولههای سیستم تهویه در قسمت موتور را بررسی کنید. لوله ضخیمتر (لوله فشار پایین یا ساکشن) که از اواپراتور به کمپرسور میرود، باید پس از چند دقیقه کارکرد سیستم، سرد و حتی مرطوب باشد. لوله نازکتر (لوله فشار بالا یا دیسشارژ) که از کمپرسور به کندانسور میرود نیز باید گرم باشد. اگر لوله ضخیمتر گرم است یا دمای آن با دمای محیط تفاوت چندانی ندارد، میتواند نشانهای از کمبود گاز باشد. لازم به ذکر بوده که این روش دقیق نیست و تنها یک نشانه اولیه است.
- بررسی وجود آثار نشت روغن: همانطور که قبلاً ذکر شد، اتصالات، شلنگها، کمپرسور و کندانسور را برای مشاهده هرگونه آثار نشت روغن (که اغلب با گرد و غبار ترکیب شده و سیاه به نظر میرسد) بررسی کنید. وجود نشت روغن نشانه قطعی وجود نشتی گاز مبرد در آن نقطه است.
- مشاهده وضعیت کمپرسور: در حالی که موتور روشن است و کولر در بالاترین درجه فن و کمترین دما قرار دارد، به پولی سر کمپرسور (قطعهای که توسط تسمه به موتور متصل است) نگاه کنید. وسط این پولی، یک صفحه فلزی وجود دارد که “کلاچ” نامیده میشود. وقتی کولر روشن و سیستم گاز کافی داشته باشد، کلاچ بایستی درگیر شده و همراه با پولی بچرخد (صدای “تیک” کوچکی ممکن است شنیده شود). اگر کلاچ درگیر نمیشود یا بهصورت متناوب درگیر و آزاد میشود، میتواند نشانهای از کمبود گاز باشد.
روشهای تخصصی تشخیص میزان گاز کولر (توسط تکنسین):
روشهای دقیق و استاندارد برای تشخیص میزان گاز کولر توسط تکنسینهای مجاز و با استفاده از تجهیزات تخصصی انجام میشود:
- استفاده از گیجهای منیفولد: این رایجترین روش است. تکنسین گیجهای فشار بالا و پایین را به پورتهای سرویس سیستم تهویه متصل میکند. با روشن بودن خودرو و کارکرد سیستم تهویه، فشارهای سیستم در دو طرف (فشار بالا و فشار پایین) خوانده میشود. این فشارها با فشارهای استاندارد تعریف شده برای آن مدل خودرو در دماهای محیطی مشخص مقایسه میشوند. تکنسین باتجربه میتواند با تحلیل این فشارها، وضعیت شارژ سیستم (کافی، کم، زیاد) و همچنین عملکرد سایر اجزا مانند کمپرسور، شیر انبساط یا لوله مویین و کندانسور را تشخیص دهد. با این حال، صرفاً فشارها بدون در نظر گرفتن دمای محیط، رطوبت و حتی سرعت فن، نمیتوانند قضاوت قطعی را ارائه دهند.
- ریکاوری و توزین گاز موجود در سیستم: دقیقترین روش برای تشخیص میزان گاز کولر خودرو به مقدار واقعی و دقیق، استفاده از دستگاه ریکاوری و شارژ مبرد است. این دستگاه، تمام گاز باقیمانده در سیستم را مکش کرده و جمعآوری کرده و سپس وزن دقیق آن را اندازهگیری میکند. این وزن با میزان گاز کولر خودرو مورد نیاز برای آن مدل خودرو مقایسه میشود. اگر وزن گاز ریکاوری شده به میزان قابل توجهی کمتر از مقدار استاندارد باشد، نشاندهنده کمبود گاز و وجود نشتی است. این روش استاندارد طلایی برای تشخیص دقیق کمبود گاز و همچنین اولین گام در فرآیند شارژ گاز کولر ماشین است.
- استفاده از نشتیاب الکترونیکی: پس از تشخیص کمبود گاز، مرحله بعدی یافتن محل نشتی است که علت کم شدن گاز کولر خودرو است. تکنسینها از دستگاههای نشتیاب الکترونیکی حساس به گاز مبرد استفاده میکنند که با نزدیک شدن به محل نشت، بوق یا هشدار میدهند. علاوه بر این، روش دیگر تزریق ماده فلورسنت (UV dye) به سیستم همراه با مقدار کمی مبرد است. این ماده همراه با مبرد در سیستم حرکت کرده و در محل نشت همراه با روغن خارج میشود. سپس با تاباندن چراغ UV به اجزای سیستم، محل نشت به رنگ فلورسنت قابل مشاهده خواهد بود.
میزان گاز کولر خودرو مورد نیاز: چقدر گاز لازم است؟
میزان گاز کولر خودرو مورد نیاز برای هر مدل و سال ساخت خودرو متفاوت است. این مقدار توسط خودروساز تعیین شده و معمولاً بر روی برچسبی در زیر کاپوت خودرو، روی سینی فن، یا در دفترچه راهنمای خودرو درج شده است. این مقدار بر حسب گرم (g) یا کیلوگرم (kg) بیان میشود و اکثراً تلورانسی (حدود ± ۲۵ تا ۵۰ گرم) نیز برای آن مشخص شده است. به عنوان مثال، ممکن است برچسبی نشان دهد “R134a: 650g ± 25g”.
مهم است که بدانید سیستم تهویه خودرو برای کارکرد بهینه به میزان دقیق مبرد نیاز دارد. کمبود گاز باعث کاهش خنککنندگی و فشار بیش از حد به کمپرسور میشود. شارژ گاز کولر ماشین بیش از حد نیاز نیز به همان اندازه مضر است؛ فشار سیستم را بیش از حد بالا برده و میتواند به کمپرسور و سایر اجزا آسیب برساند و حتی خنککنندگی را کاهش دهد؛ زیرا مبرد فضای کافی برای انبساط و جذب حرارت در اواپراتور نخواهد داشت. به همین دلیل است که شارژ گاز میبایست توسط دستگاههای دقیق و بر اساس وزن انجام شود، نه صرفاً با اندازهگیری فشار یا حدس زدن!
علت کم شدن گاز کولر خودرو: چرا سیستم گاز از دست میدهد؟
همانطور که بارها تأکید شد، سیستم تهویه مطبوع خودرو یک سیستم بسته است. اگر گاز آن کم میشود، این به معنای وجود نشتی در جایی از سیستم میباشد. بر خلاف برخی باورهای غلط، گاز کولر خودرو مصرف نمیشود و نباید به مرور زمان کاهش یابد؛ مگر میزان ناچیزی به دلیل نفوذپذیری طبیعی شلنگها در طولانی مدت رخ میدهد. اصلیترین علت کم شدن گاز کولر خودرو عبارت هستند از:
- نشت از اورینگها و اتصالات: شایعترین محل نشت، نقاط اتصال لولهها، شلنگها و قطعات مختلف (کمپرسور، کندانسور، اواپراتور، شیر انبساط) است. اورینگها یا همان واشرهای لاستیکی در این نقاط با گذشت زمان، حرارت، ارتعاشات و تماس با روغن ممکن است خشک شده، ترک خورده یا خاصیت آببندی خود را از دست بدهند.
- نشت از شلنگها: شلنگهای لاستیکی سیستم تهویه نیز میتواند به مرور زمان، بر اثر حرارت و فشار، دچار ترکخوردگیهای ریز شده و مبرد از آنها نشت کند.
- نشت از کندانسور: کندانسور در جلوی رادیاتور قرار گرفته و در معرض آسیبهای فیزیکی مانند برخورد سنگریزه قرار دارد که میتواند باعث سوراخ شدن لولههای ظریف آن و نشت مبرد شود. خوردگی نیز میتواند باعث نشت از کندانسور شود.
- نشت از اواپراتور: اواپراتور که در داخل داشبورد است، کمتر در معرض آسیب فیزیکی خارجی بوده اما میتواند دچار خوردگی داخلی یا نشت از محل اتصال لولهها شود. نشت از اواپراتور معمولاً با بوی نامطبوع و حتی گاهی شیرین در داخل اتاق ماشین و خروج رطوبت یا کف از دریچههای تهویه همراه است.
- نشت از کمپرسور: کمپرسور دارای کاسه نمد و درزگیرهایی است که به مرور زمان دچار فرسودگی شده و نشت از آنها اتفاق میافتد.
- خرابی شیر انبساط یا لوله مویین: اگرچه کمتر شایع است، اما خرابی این قطعات نیز میتواند منجر به نشت داخلی یا کاهش عملکرد کلی سیستم شود که امکان داشته با کمبود گاز اشتباه گرفته شود، اما معمولاً باعث افزایش فشار در یک طرف و کاهش فشار در طرف دیگر میگردد.
یافتن و ترمیم محل نشتی اولین و مهمترین قدم پس از تشخیص کمبود گاز است. شارژ گاز کولر ماشین بدون رفع نشتی، تنها اتلاف وقت و هزینه است، زیرا گاز مجدداً از سیستم خارج خواهد شد.
عواقب نادیده گرفتن کمبود گاز کولر
نادیده گرفتن نشانه های کم و یا تمام شدن گاز کولر ماشین و عدم رسیدگی به موقع میتواند عواقب جدی و پرهزینهای داشته باشد. همانطور که اشاره شد، روغن مخصوصی برای روانکاری کمپرسور در سیستم تهویه وجود دارد که توسط مبرد در سیستم حمل میشود. کمبود مبرد به معنای کاهش گردش روغن در سیستم است. کار کردن کمپرسور بدون روانکاری کافی، به سرعت منجر به سایش قطعات داخلی آن، داغ شدن بیش از حد و در نهایت سوختن کمپرسور میشود.
لازم است بدانید که تعمیر یا تعویض کمپرسور یکی از پرهزینهترین تعمیرات در سیستم تهویه مطبوع خودرو است. بنابراین، با مشاهده اولین نشانهها، نسبت به بررسی و رفع مشکل اقدام کنید. شاید سوال کنید که چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
به محض مشاهده هر یک از نشانه های کم و یا تمام شدن گاز کولر ماشین، بهترین اقدام مراجعه به یک متخصص سیستم تهویه خودرو یا یک تعمیرگاه مجاز است. همانطور که توضیح داده شد، تشخیص دقیق میزان گاز، یافتن محل نشتی و شارژ گاز کولر ماشین نیاز به دانش تخصصی، تجربه و تجهیزات مناسب دارد.
نکاتی در مورد شارژ گاز کولر ماشین
- همیشه ابتدا نشتی را پیدا و رفع کنید چراکه شارژ گاز در یک سیستم دارای نشتی، پول دور ریختن است.
- از مبرد صحیح استفاده کنید و پیشنهاد ما بهرهمندی از گاز کولر خودرو R134a و یا R1234yf میباشد.
- میزان گاز کولر خودرو موردنیاز بر روی برچسب خودرو قید شده و شارژ باید دقیقاً به همان میزان و بر اساس وزن صورت بگیرد.
- پس از رفع نشتی و قبل از شارژ گاز، سیستم باید توسط پمپ وکیوم کاملاً تخلیه گردیده تا هرگونه هوا و رطوبت از آن خارج شود.
- در صورت نیاز به افزودن روغن، باید از نوع و ویسکوزیته صحیح روغن سازگار با نوع مبرد و کمپرسور خودرو استفاده کرد.
نتیجهگیری درباره نحوه تشخیص میزان گاز کولر خودرو
نحوه تشخیص میزان گاز کولر خودرو برای مالک عادی بیشتر شامل مشاهده نشانه های کم و یا تمام شدن گاز کولر ماشین و بررسیهای چشمی اولیه برای یافتن آثار نشت است. با این حال، تشخیص دقیق، یافتن علت کم شدن گاز کولر خودرو و فرآیند صحیح شارژ گاز کولر ماشین نیازمند تخصص و تجهیزات حرفهای است.
کمبود گاز کولر تقریباً همیشه نشانه وجود نشتی است و نادیده گرفتن آن میتواند به قطعات گرانقیمت سیستم تهویه، بهویژه کمپرسور، آسیب برساند. بنابراین، در صورت مشاهده هرگونه از علائم کمبود گاز، توصیه اکید میشود که هرچه سریعتر به یک مرکز تخصصی مراجعه کرده تا ضمن تشخیص دقیق مشکل و رفع نشتی، سیستم تهویه خودروی شما با میزان گاز کولر خودرو مورد نیاز مجدداً شارژ شده و عملکرد مطلوب خود را بازیابد و جلوی هزینههای گزاف را گرفت.
دلایل خاموش شدن خودرو در زمان روشن کردن کولر
استفاده مداوم از کولر خودرو به موتور فشار میآورد؟
چگونه از کولر خودرو در تابستان استفاده کنیم؟
راهکارهای قوی شدن کولر خودرو را بخوانید
سلام چرا وقتی کولر میگیرم ماشینم خاموش میشه؟! به گاز کولر ربطی داره؟
سلام.
خاموش شدن ماشین هنگام روشن کردن کولر به چند دلیل مختلف رخ میدهد و یکی از این دلایل گاز کولر است. اگر گاز کولر کم باشد یا نشتی داشته باشد، سیستم نتوانسته به درستی کار کرده و فشار بیشتری به موتور وارد گردیده که در نتیجه ممکن است باعث خاموش شدن آن شود. البته دلایل دیگری مثل مشکلات برقی و ایراد در سیستم خنککننده و مشکلهایی مانند خرابی سنسورهای موتور هم میتوانند باعث خاموش شدن خودرو گردند.