تنظیم فرمان خودرو، فرایندی حیاتی به منظور حفظ ایمنی، بهبود هندلینگ و افزایش عمر مفید لاستیکها و سیستم تعلیق است. تنظیم صحیح فرمان ماشین خیال راننده را راحت کرده که تمام چرخها در یک راستا قرار گرفته و زوایای آنها با مشخصات توصیه شده توسط سازنده خودرو مطابقت داشته باشند. این تنظیمات شامل بررسی و تنظیم زوایای کمبر، کستر و… گردیده که هر کدام نقشی اساسی در عملکرد خودرو ایفا میکنند. روش های تنظیم فرمان خودرو مختلف بوده که شامل تنظیم فرمان دستی، سنتی و استفاده از دستگاههای کامپیوتری میباشد. در این مقاله میخواهیم آموزش دهیم که چگونه فرمان خودرو را تنظیم کنیم.
اهمیت تنظیم فرمان خودرو
تنظیم فرمان خودرو، فراتر از یک سرویس دورهای، اقدامی ضروری در حفظ و ارتقاء عملکرد وسیله نقلیه به شمار میرود. تنظیم دقیق زوایای چرخها، انطباق کامل با مشخصات فنی کارخانه سازنده را تضمین نموده و از بروز سایش نامتعادل و زودهنگام تایرها ممانعت به عمل میآورد. این امر، نه تنها هزینههای ناشی از تعویض مکرر تایرها را کاهش میدهد، بلکه با بهبود راندمان مصرف سوخت، به کاهش هزینههای جاری خودرو نیز کمک شایانی مینماید. علاوه بر این، تنظیم فرمان صحیح، پایداری و تعادل خودرو را در سرعتهای بالا و هنگام مانورهای ناگهانی بهبود بخشیده و از این طریق، ایمنی سرنشینان را در شرایط مختلف رانندگی فراهم خواهد کرد.
تنظیم فرمان خودرو تأثیری مستقیم بر کیفیت رانندگی و آسایش سرنشینان دارد. با تنظیم دقیق زوایا، از کشیده شدن خودرو به یک سمت در هنگام رانندگی مستقیم جلوگیری شده و فرمانپذیری خودرو بهبود مییابد. این امر، به ویژه در مسافتهای طولانی و در شرایط آب و هوایی نامساعد، از خستگی راننده کاسته و تمرکز او را بر رانندگی افزایش میدهد.
آموزش تنظیم فرمان خودرو: اقدام اولیه
تنظیم فرمان ماشین فرآیندی حساس است که نقش بسزایی در افزایش ایمنی، بهبود هندلینگ و کاهش استهلاک قطعات ایفا میکند. پیش از هر اقدامی، اطمینان از سلامت سیستم جلوبندی و همراستا بودن چرخهای جلو، از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این راستا، توجه به نشانههای زیر میتواند راهگشا باشد:
- رانندگی در خط مستقیم: در هنگام رانندگی در یک مسیر صاف و هموار، خودرو نباید به طور خودکار به سمت چپ یا راست منحرف شود؛ چرا که انحراف خودرو، نشانهای از عدم تنظیم صحیح فرمان یا وجود مشکل در سیستم جلوبندی است.
- بررسی وضعیت لاستیکها: سایش نامتعادل در گل لاستیک، به ویژه سایش بیش از حد در یک سمت، میتواند ناشی از تنظیم نبودن زوایای فرمان تلقی گردد. بررسی دورهای و دقیق تایرها، به تشخیص زودهنگام این مشکل کمک خواهد کرد.
- بازرسی چشمی: چک کردن ظاهری قطعات جلوبندی، از جمله سیبکها، بوشها و کمکفنرها، باعث شده تا وجود هرگونه آسیب یا خوردگی را آشکار سازد، زیرا این آسیبها میتوانند بر تنظیم فرمان تاثیر منفی بگذارند.
۱. تنظیم فرمان خودرو به صورت دستی
تنظیم فرمان به صورت دستی یک فرآیند ظریف و نیازمند دقت است که به شما اجازه میدهد کیفیت رانندگی و کنترل خودرو را بهبود بخشید. به صورت ساده اما دقیق، در ادامه مراحل کلی به جهت تنظیم کردن فرمان خودرو به صورت دستی آورده شده است. وسایل لازم برای این کار شامل: جک خودرو، آچار فرانسه و آچارهای مناسب، و دستکش ایمنی میگردد.
ابتدا خودرو را در یک سطح صاف و پایدار پارک کنید. سپس از جکها برای بالا بردن جلو خودرو استفاده کنید تا چرخها آزادانه بچرخند. همچنین لازم بوده تا خودرو را ایمن کنید تا از حرکت ناگهانی جلوگیری شود، به این معنا که ترمز دستی را بکشید!
قبل از بررسی وضعیت تنظیم، پیشنهاد میکنیم لاستیکها را معاینه کنید و از یکنواختی ساییدگی آنها مطمئن شوید زیرا ساییدگی نابرابر میتواند نشاندهنده نیاز به تنظیم فرمان باشد.
حالا نوبت به تراز کردن چرخها میرسد. اگر ابزارهای اندازهگیری تراز کردن دارید از آنها بهره برده تا هر دو چرخ جلو را در یک راستوای قرار دهید؛ در غیر این صورت میبایست به صورت چشمی اما خیلی دقیق و به دقت این اقدام را انجام دهید تا زاویه چرخها نسبت به فرمان مشکلی نداشته باشد.
سپس باید تنظیم زاویههای فرمان را شکل داده که شاید کمی پیچیده و ناآشنا باشد اما در مجموع راحت است:
- تنظیم زاویه “کمبر” (Camber): اطمینان حاصل کرده که زاویه چرخ نسبت به سطح جاده درست است. زاویه کمبر به طور مستقیم بر ثبات خودرو هنگام حرکت در پیچها تاثیر میگذارد.
- تنظیم زاویه “کستر” (Caster): این زاویه بر بازگشت فرمان به مرکز پس از دور زدن موثر میباشد. زاویه کستر بایستی مطابق با مشخصات سازنده تنظیم گردد.
- تنظیم زاویه “تو” (Toe): این زاویه نیز بر روی واکنش فرمان و سایش لاستیک تاثیر میگذارد و باید مطمئن شده که چرخها به میزان صحیحی به یکدیگر همگرا یا به هم مینگرند.
پس از اطمینان از درست بودن تنظیمات، مهرهها و پیچهای ضامن را محکم کنید. خودرو را به سطح پایین بیاورید و رانندگی آزمایشی برای اطمینان از درستی تنظیمات و بهبود عملکرد فرمان انجام دهید.
اگر در حین رانندگی در مسیر مستقیم متوجه شدید که فرمان در حالت کج قرار دارد، این نشاندهندهی انحراف فرمان از تنظیمات جلوبندی است. در مجموع در روش دستی، مسئله اصلی، همراستا کردن چرخها با یکدیگر و با مرکز خودرو است، نه صرفاً صاف کردن فرمان. در فرآیند تنظیم فرمان، اکیداً از باز کردن غربیلک فرمان خودداری کنید؛ چراکه این کار نه تنها راه حل صحیح نیست، بلکه میتواند تنظیمات دقیق کارخانهای فرمان را بر هم زده و منجر به پیچیدهتر شدن مشکل شود.
۲. تنظیم فرمان ماشین به صورت سنتی
نکات ایمنی: قبل از شروع، ایمنی را در اولویت قرار دهید. با قرار دادن آجر یا مانع مناسب در پشت و جلوی چرخهای عقب، از حرکت ناخواسته خودرو جلوگیری به عمل آورید. ترمز دستی را به طور کامل بکشید تا از ثابت ماندن خودرو هم اطمینان پیدا کنید.
در تنظیم فرمان خودرو به صورت سنتی، ابتدا میبایست وسیله نقلیه را در یک سطح کاملاً صاف و دون دستانداز قرار دهید. فرمان را در حالت صاف و مرکزی قفل کنید. با دقت به چرخهای جلو نگاه کرده؛ آیا چرخها به صورت مستقیم قرار دارند یا به سمت چپ یا راست منحرف شدهاند؟ اگر انحرافی مشاهده کردید، باید آن را اصلاح کنید.
سپس نوبت تنظیم فرمان است! یک لوله یا میله صاف و محکم را به عنوان ابزار تنظیم انتخاب کنید. لوله را در زیر خودرو، بین دو چرخ جلو قرار دهید، به طوری که دو سر لوله با قسمت جلویی لاستیکها تماس داشته باشند. مطمئن گردیده که خودرو روی زمین قرار داشته و میبایست از استفاده از جک نیز خودداری کنید. به اختلاف فاصله بین قسمت جلویی و عقبی چرخها توجه کنید.
اگر دهانه چرخها باز باشد (یعنی فاصله بین قسمت جلویی چرخها بیشتر از قسمت عقبی باشد)، مهرههای میله تنظیم را شل کنید. با استفاده از آچار، میله تنظیم را به آرامی سفت یا شل کرده تا زمانی که چرخها کاملاً موازی شوند. پس از اتمام تنظیم، مهرهها را محکم نمایید.
لازم به ذکر است که تنظیم فرمان به روش سنتی، نیازمند دقت و تجربه بالایی است. در صورت عدم اطمینان از توانایی خود، بهتر است به یک مکانیک کاربلد بروید. باید بدانید که تنظیم نادرست فرمان میتواند منجر به سایش نامتعادل لاستیکها و پایین آمدن سطح ایمنی خودرو شود.
برای دستیابی به تنظیم دقیق فرمان خودرو سنتی، صبر و حوصله را سرلوحه کار خود قرار دهید. با هر بار تنظیم، تنها نیم دور میله را شل یا سفت کنید، و به خاطر داشته باشید که شل کردن میله، چرخ را به سمت داخل متمایل میکند، در حالی که سفت کردن آن، دهانه چرخها را باز میکند. با باز و بسته کردن میله، به طور مداوم فاصله بین لبههای جلویی و عقبی چرخها را بررسی کرده تا از موازی بودن کامل آنها مطمئن گردید. قبل از سفت کردن مهرهها نیز، کمی رانندگی کنید تا خیالتان راحت شود که فرمان صاف است. اگر فرمان به سمت چپ منحرف میشود، میله چرخ راست را کمی باز و میله چرخ چپ را به همان میزان سفت کرده تا چرخها موازی و انحراف از بین برود. برای انحراف به سمت راست، عکس این عمل را انجام دهید.
۳. تنظیم فرمان خودرو با دستگاه
تنظیم فرمان خودرو با استفاده از دستگاه که به آن میزان فرمان با دستگاه هم میگویند، فرآیندی دقیق و مدرن محسوب شده که در تعمیرگاهها انجام میشود. این روش، دقت و سرعت بیشتری نسبت به روش سنتی و همچنین دستی دارد و با استفاده از سنسورها و نرمافزارهای کامپیوتری، زوایای چرخها را با دقت بالایی تنظیم میکند و دیگر نگرانی بابت صحیح بودن تنظیم فرمان خودرو وجود نخواهد داشت. مراحل تنظیم فرمان با دستگاه را میخوانید:
- آمادهسازی خودرو: ابتدا خودرو روی دستگاه بالابر (لیفتراک) قرار میگیرد. سپس، تکنسین فشار باد لاستیکها را بررسی و در صورت نیاز تنظیم میکند. همچنین، وضعیت ظاهری قطعات جلوبندی (مانند سیبکها، بوشها و کمکفنرها) بررسی میشود تا در صورت وجود خرابی، قبل از تنظیم فرمان، تعمیر یا تعویض شوند.
- نصب سنسورها: سنسورهای دقیق دستگاه میزان فرمان به چرخهای خودرو متصل میشوند. این سنسورها، زوایا و موقعیت چرخها را به صورت دقیق اندازهگیری میکنند.
- اندازهگیری زوایا: پس از آن، دستگاه اطلاعات مربوط به زوایای چرخها (مانند کمبر، کستر، تواین و زاویه فرمان) را به کامپیوتر انتقال داده و نرمافزار دستگاه، این اطلاعات را با مقادیر استاندارد کارخانه سازنده خودرو مقایسه کرده و میزان انحراف هر زاویه را خواهد گفت.
- تنظیم زوایا: حال نوبت به تنظیم کردن زاویهها است که مکانیک با اقداماتی نظیر شل و سفت کردن پیچها و مهرههای مربوط به قطعات جلوبندی (مانند میل تعادل، سیبکها و بازوهای فرمان) انجام میدهد تا در نهایت زوایا به مقدارهای استاندارد نزدیک شوند.
- تست و تأیید نهایی: تنظیم فرمان خودرو با دستگاه تمام شد! حالا کافیه بوده تا تکنسین یک بار دیگر زوایا را با دستگاه اندازهگیری کرده تا از صحت تنظیمات اطمینان حاصل نماید.
مزایای تنظیم فرمان خودرو با دستگاه چیست؟
اگر توانستید خودتان فرمان خودرو را تنظیم کنید، میبایست به تعمیرگاه رفته تا به صورت اصولی و مطمئن، فرمان خودرو تنظیم شود. حتی در موارد کلی نیز پیشنهاد میشود به جهت حفظ ایمنی و عدم جلوگیری از آسیب قطعات دیگر، تنظیم فرمان خودرو را به وسیله دستگاه انجام داده زیرا مزیتهایی همچون موارد زیر را در برمیگیرد:
- دقت بالا در تنظیم زوایا
- سرعت بیشتر نسبت به روش سنتی
- تشخیص دقیق مشکلات جلوبندی
- ارائه گزارش دقیق از وضعیت زوایا
علت بهم خوردن تنظیم فرمان چیست؟
دلایل مختلفی مطرح بوده که منجر شده تا بهم خوردن میزان فرمان رخ دهد. یکی از رایجترین دلایل برهم خوردن تنظیم فرمان خودرو، ضربه ناشی از تصادف یا برخورد با موانع است. حتی یک ضربه کوچک به چرخها خواهد توانست که باعث تغییر زوایای جلوبندی و انحراف فرمان گردد.
دلیل دیگر شرایط رانندگی است؛ یعنی عبور مکرر از جادههای پر دستانداز، چالهها و سطوح ناهموار میتواند به مرور زمان باعث شل شدن اتصالات جلوبندی و تغییر زوایای چرخها شود. همچنین با گذشت زمان و افزایش کارکرد خودرو، قطعات جلوبندی مانند سیبکها، بوشها، کمکفنرها و بلبرینگها فرسوده میشوند که این فرسودگی باعث لقی و تغییر زوایای چرخها خواهد گشت.
عامل دیگر در برهم خوردن تنظیم فرمان، ارتفاع دادن ماشین است. مثلاً با نصب کمکفنرهای اسپرت یا تغییر سایز لاستیکها شاهد تغییر زوایای جلوبندی و نیاز به تنظیم مجدد فرمان خواهید بود. مسئله دیگر اینکه بار زدن بیش از حد یا نامتعادل، به سیستم تعلیق و جلوبندی فشار وارده کرده و در نهایت زاویه چرخها را تغییر خواهد داد.
تنظیم نادرست اولیه فرمان، عدم تعویض به موقع تایرها، دستکاری غیراصولی در سیستم تعلیق و جلوبندی، استفاده از قطعات غیراستاندارد و تقلبی، و همینطور تعمیرات اشتباه نیز دیگر عواملی هستند که باعث ایجاد مشکل در تنظیم فرمان خواهند شد.
جمعبندی
تنظیم فرمان خودرو یکی از جنبههای حیاتی ایمنی و عملکرد بهینه وسیله نقلیه محسوب شده که نباید نادیده گرفته و از آن غافل شد. یک فرمان درست تنظیم شده، نه تنها به کنترل بهتر خودرو در شرایط مختلف جاده کمک میکند، بلکه جلوی سایش غیرضروری تایرها و آسیب به سیستم تعلیق را هم میگیرد. با توجه به عوامل متعددی که میتوانند تنظیم فرمان را برهم بزنند، توصیه میشود به طور دورهای و در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، به یک متخصص مراجعه کرده و از تنظیم صحیح زوایای چرخهای خودرو اطمینان حاصل کنید.
