فرقی نمیکند ماشین شما خارجی و با کیفیت باشد و یا ایرانی و بی کیفیت، مشکل شاتون زدن خودرو میتواند در هر خودرویی رخ داده و دردسرهایی را به همراه داشته باشد؛ مهم اینست که بدانیم چرا ماشین شاتون میزند و در این موقعیت چکار باید کنیم؟!
موتورهای احتراق داخلی از اجزای اساسی از قبیل پیستون، شاتون، میل لنگ، سوپاپ و سایر مؤلفهها تشکیل گردیده و شاتون به عنوان یکی از اجزای حیاتی و متحرک این نوع موتورها محسوب میشود. هنگامی که در پیشرانه مشکلاتی نمایان شده، عملکرد شاتون ممکن است با مشکلاتی روبهرو شود که میتواند منجر به خرابی، آسیب و یا شکستن این قطعه گردد. خرابی شاتون هزینههای گزافی را به همراه دارد، لذا باید اقداماتی برای پیشگیری از آن را انجام داد تا خودرو مشکلات جدی را تجربه نکند!
در این مقاله از مجله خودرو یدکی شاپ به تشریح مفهوم قطعه یدکی شاتون، علتهای مختلف شاتون زدن خودرو و نشانهها و راهکار پیشگیری از این مشکل پرداختهایم.
شاتون چیست؟
شاتون خودرو قطعهای مکانیکی در قسمت موتور بوده که نقشی حیاتی در موتور خودروها دارد. این قطعه تماما در حال جابجایی و بالا و پایین رفتن بوده و حرکت خطی یا رفت و برگشتی پیستون را به حرکت دایرهای میل لنگ تبدیل میکند. در طول این فرآیند، شاتون با تنشهای مختلفی مانند کشش، خمش و فشار روبرو میشود. همچنین در زمانی که حین فعالیت هست، دمای داخلی شاتون به حدود ۸۰۰ درجه سانتیگراد میرسد.
معمولاً شاتونها از آلیاژ آلومینیوم ساخته گردیدهاند که به مقاومت در برابر تنشهای ایجاد شده در طول فرآیند کمک میکند، اما برخی از آنها از فولاد نیز تولید میشوند. انتخاب جنس شاتون بسته به نوع خودرو و کاربردهای آن متفاوت است. طول این قطعه نیز تأثیر زیادی بر قدرت و عملکرد موتور دارد. هر چه طول شاتون بلندتر باشد، قدرت موتور افزایش مییابد.
در خصوص اجزا و ساختار شاتون نیز باید بدانید که، این قطعه در موتور احتراق داخلی از سه قسمت تشکیل شده است: سر بزرگ، میله و سر کوچک. این ساختار در همه مدلها یکسان است و نقش اصلی آن انتقال نیرو بین پیستون و میل لنگ است. پین پیستون نیز با یک پین به انتهای کوچک شاتون متصل میشود تا بتواند در پیستون حرکت کند و اصطکاک را کاهش دهد. همچنین، انتهای بزرگ شاتون با یاتاقان به میل لنگ متصل شده که اصطکاک را به حداقل میرساند. این قطعه اساسی ارتباط بین پیستون و میل لنگ را برقرار میکند تا نیرو بهطور صحیح منتقل شود.
شاتونها با مادهها و ساختار مختلفی تولید گردیده که انواع شاتون شامل: موازی، ضربدری و لولایی میشوند.
شاتون زدن خودرو یعنی چه؟
شاتون زدن خودرو به معنای وقوع حادثهای است که در آن شاتون، قطعهای کلیدی در موتور خودرو، از نظر جابجایی یا ضربه ناگهانی، آسیب میبیند یا خراب میشود. این موضوع میتواند منجر به خرابیهای جدی در موتور و سایر اجزای خودرو شود و نیاز به تعمیرات گسترده داشته باشد. باید بدانید مواردی همچون شکستگی و خم شدگی در زمان شاتون زدن به چشم میآیند.
چرا ماشین شاتون میزند؟!
علل مختلفی برای وقوع شاتون زدن خودرو وجود دارد، از جمله کمبود روغن در موتور یا کاهش کیفیت آن! باید دانست که استفاده از روغن مناسب در موتور باعث حرکت بیمشکل و بدون اصطکاک اضافی اجزای متحرک پیشرانه میشود. عدم رسیدن روغن به بخشهای حساس موتور مانند میللنگ، یاتاقانها و پیستون، میتواند باعث افزایش احتمال شاتون زدن گردد.
ایجاد اصطکاک بین شاتون و میللنگ یا گژن پین هم امکان دارد منجر به فشار اضافی و افزایش حرارت شده و در نهایت باعث خم شدن، شکستن یا اتلاف شاتون شود. علل دیگری همچون خرابی پمپ روغن، آلودگی زیاد روغن، فیلتر روغن ناسالم، روغن با کیفیت پایین، سوراخ شدگی کارتر روغن و نشتی روغن موتور نیز میتواند به شاتون زدن خودرو منجر شود.
همچنین عوامل دیگری همچون احتراق نامناسب، روغن ریزی خودرو، تصادف، جنس نامناسب شاتون و پیستون، داغ شدن موتور و خرابی یاتاقانهای متحرک نیز میتواند به شاتون زدن خودرو منجر گردد.
۸ دلیل شاتون زدن خودرو را بدانید
۱. نقص در سیستم روغنرسانی
اهمیت روغن در کارکرد صحیح قطعات موتور بسیار بزرگ است. هرگونه کمبود یا کیفیت نامناسب روغن که به شاتون، یاتاقان و میل لنگ نرسد، میتواند باعث خرابی این قطعات شود. عواملی مانند روغنسوزی، نشتی روغن، استفاده از روغن نامناسب، کثیف شدن روغن به دلیل تأخیر در تعویض، خرابی فیلتر روغن و… از جمله عوامل مهمی هستند که میتوانند منجر به نقص در سیستم روغنرسانی و خرابی شاتون و یاتاقانها شوند.
2. رسیدن آب به داخل محفظه سیلندر
ورود آب به محفظه سیلندر، اگر چه در حد کم، ممکن است باعث مشکلاتی برای شاتون نشود، اما در صورت پوشاندن بخش زیادی از فضای داخل سیلندر و محفظه احتراق، مشکل جدی خواهد بود. این امر میتواند باعث وارد آمدن ضربات شدید به شاتون در هنگام حرکت پیستون شود و در نتیجه به شاتون زدن موتور خودرو منجر گردد.
۳. فرسودگی قطعات شاتون و یاتاقان
همه ما میدانیم که طول عمر هر قطعه فلزی محدود هست و اگر بیش از حد از آن استفاده شود، امکان دارد قطعه فرسوده و از کار بیفتد. شاتونها نیز پس از مدتی از استفاده مداوم و تحت تأثیر تنشهای حرارتی، ممکن است فرسوده شده و از کار افتاده یا شکسته شوند. بنابراین، فرسودگی شاتون و یاتاقان به عنوان یکی از دلایل اصلی شاتون زدن موتور ماشین مطرح است.
۴. فشار بالا بر روی موتور ماشین
اعمال فشار بیش از حد بر روی موتور خودرو، مانند نگه داشتن دور موتور بالا، حرکت در دنده مرده و شتابهای ناگهانی، میتواند باعث شاتون زدن ماشین گردد. این اقدامات باعث ایجاد فشار زیاد بر روی شاتون، گرم شدن آن و در نتیجه خرابی آن خواهد شد. همچنین این اقدامات به احتمال زیاد خرابی یاتاقان را در پی خواهد داشت.
۵. افزایش حرارت موتور به میزان غیرعادی
هر رانندهای باید بداند که حرارت بیش از حد میتواند موتور را از درون تخریب کند. مطمئنا اگر حرارت اضافه موتور به درستی دفع نشود، قطعات اصلی مانند شاتون و یاتاقان دچار مشکل خواهند شد. خرابی ترموستات، رادیاتور، کاهش سطح آب در رادیاتور، هوای ورودی و هر گونه نقص در سیستم خنککننده میتواند افزایش ناگهانی حرارت موتور را در پی داشته باشد که نهایتا باعث شاتون زدن و یاتاقان زدن خواهد شد و ضروری هست به این موارد توجه شود.
۶. خراب شدن قطعه گژن پین
شاید تاکنون نام این مورد را نشنیده باشید؛ گژن پین، یک قطعه استوانهای است که به شاتون متصل میشود. این قطعه پس از مدت زمانی و در اثر فرسایش و خرابیهای مختلف، نمیتواند کارکرد خود را به درستی انجام دهد. این خرابی میتواند منجر به جابجایی شاتون، لرزش و در نهایت شاتون زدن موتور خودرو گردد. همچنین خرابی خارهای فنری موجود بر روی پیستون نیز میتواند مشکلات جدی برای موتور ایجاد کند.
۷. خراب شدن یاتاقان
در صورتی که یاتاقان ماشین دچار خرابی بشود و از انجام حرکات روان بین شاتون و میل لنگ جلوگیری کند، فشار زیادی بر روی شاتون وارد خواهد شد و این مسئله نیز ممکن است منجر به خم شدن، شکستن و یا کشیده شدن شاتون شود.
۸. وجود احتراق نامناسب
آخرین موردی که میخواهیم در مورد دلیل شاتون زدن خودرو اشاره کنیم، مربوط به احتراق است. احتراق بد که از عملکرد نامناسب سیستم جرقهگیری، سوخترسان و یا کیفیت سوخت پایین سرچشمه میگیرد، خواهد توانست که منجر به ریپ و ناک شدن ماشین گردد. در صورتی که این مسئله برای مدت زمان خیلی طولانی ادامه پیدا کند، کارکرد شاتون و پیستون مختل خواهد شد و پس از آن به احتمال خیلی زیاد، شاتون زدن موتور پیش آید.
نشانههای شاتون زدن موتور خودرو چیست؟
شاتون موتور خودرو یکی از عناصر حیاتی سیستم موتور بوده که برای عملکرد صحیح و دوام موتور بسیار اهمیت دارد. شاتون باید به طور محکم و بادوام، پیستون را به میل لنگ متصل کند تا انتقال نیروهای احتراقی به چرخهای خودرو صورت گیرد. اما در صورت ضعف تحمل بار احتراق، شاتون ممکن است با مشکلاتی مواجه شود که نیازمند توجه و تعمیر فوری است. اما مثل هر قسمتی که دچار خرابی شده و به شکلی خود را نمایان مینماید، شاتون زدن خودرو نیز دارای نشانهها و علائمی است.
یکی از نشانههای شاتون زدن خودرو، کاهش قدرت موتور است. وقتی شاتون خم شده یا آسیب دیده، پیستون حرکت ناهمواری خواهد داشت که منجر به کاهش قدرت و شتاب موتور خواهد شد. این مشکل میتواند تأثیرات جدی بر عملکرد خودرو داشته باشد. همچنین صداهای غیرعادی از موتور نیز یکی از علائم شاتون زدن است. شنیدن صداهای غریب از موتور، مانند صدای تق تق، نشاندهنده مشکلات در شاتون بوده که اصلا نباید نادیده گرفته شود. این صداها با افزایش دور موتور بیشتر میشوند و نشان دهنده وضعیت نامطلوب شاتون هستند.
فشار روغن پایین یکی دیگر از نشانههای شاتون زدن میباشد. اگر شاتون خراب یا معیوب گردد، به احتمال خیلی زیاد موتور به طور ناگهانی روغن فراوانی را از دست داده که باعث کاهش فشار روغن و احتمالا گرم شدن بیش از حد موتور ماشین بشود.
لازم به ذکر است که در صورت عدم تشخیص دقیق علائم شاتون زدن، خمیده شدن خود شاتون نیز میتواند نشانهای از مشکلات باشد. برای تشخیص صحیح، لازم است موتور خودرو توسط یک متخصص مورد بررسی قرار گیرد تا مشکلات این قطعه از لوازم یدکی خودرو به درستی شناسایی و رفع شود.
- شنیده صدای برخورد دو فلز از داخل موتور
- پایین آمدن توان موتور خودرو
- کاهش میزان روغن موجود
- عوض شدن ظاهر قطعه شاتون
چگونه از شاتون زدن خودرو جلوگیری کنیم؟
تا اینجا نکات مهمی را در خصوص شاتون زدن خودرو دانستیم. حال سوال اینست که چکار کنیم تا ماشین شاتون نزند؟! مشخصا شاتون زدن، یکی از خطرناکترین و پرهزینهترین مشکلاتی است که موتور خودرو ممکن است با آن روبرو شود و دردسرهایی را هم برای راننده داشته باشد. اما خب با انجام برخی اقدامات، میتوانیم از این مشکل جلوگیری کنیم.
- تعویض منظم روغن و فیلتر آن: توصیه میشود هر پنج یا شش هزار کیلومتر یا بر اساس راهنمای تولید کننده، روغن موتور را عوض کنید. این اقدام باعث حفظ عملکرد بهینه موتور میشود.
- استفاده از دنده مناسب و عدم فشار زیاد بر موتور: همواره از دنده مناسب برای سرعت و شرایط جاده استفاده نمایید و فشار اضافی روی موتور را از بین ببرید تا دچار مشکلی مثل شاتون زدن نشوید.
- اطمینان از عملکرد صحیح سیستم خنککننده: مطمئن شوید که رادیاتور خودرو همواره حاوی رادیاتور ضد یخ مناسب و آب مقطر است. با تمیز کردن رادیاتور هر ۲ یا ۳ سال یکبار، از گرفتگی و افت کارایی سیستم خنککننده جلوگیری کنید.
- تعویض شمع و وایر: تعویض منظم شمع و وایر، همراه با استفاده از سوخت قابل قبول، از مشکلاتی مانند یاتاقان زدن و شاتون زدن جلوگیری میکند و خطر شاتون زدن موتور خودرو به حداقل میرسد.
اگر ماشین شاتون زد چکار باید کنیم؟
این مسئله بسیار تخصصی بوده و خودتان نمیتوانید آن را برطرف نمایید. هرگاه با شاتون زدن خودرو مواجه شدید، بلافاصله عمل کرده و در ابتدا سریعا خودرو را به سمت کنار جاده بکشانید و موتور را خاموش کنید. سپس با تماس با یک مکانیک و یا تعمیرات خودرو جادهها، موتور را بررسی و تعمیر کنید. تاکید میکنیم که عدم اقدام سریع میتواند به آسیبهای جدی و هزینههای بیشتر برای شما منجر شود.
** کلام پایانی
در این مقاله به صورت کامل به قطعه شاتون و شاتون زدن خودرو که یکی از ایرادات پرهزینه و خطرناک در وسیله نقلیه است، پرداختیم. اشاره کردیم که دلایل شاتون زدن موتور اغلب به عواملی مانند روغن رسانی نامناسب و افزایش دما بیش از حد موتور بر میگردد. اگر میخواهید از شاتون زدن ماشین جلوگیری کنید حتما به کارکرد صحیح سیستم خنککننده توجه کنید و از روغن و فیلتر با کیفیت استفاده نموده و همچنین سرویسهای دورهای موتور را به موقع انجام دهید و فراموش نکنید. یادتان نرود که بنزین استاندارد بزنید و از اعمالی که امکان داشته منجر به افزایش فشار بر موتور گردد، خودداری نموده تا خطر شاتون زدن کاهش یابد.
**************************************************
شاید این مقالات خودرویی را نیز بپسندید:
# دلیل خوابیدن باتری ماشین چیست؟
# راهکارهای قوی شدن کولر خودرو را بدانید
# دلایل روشن شدن چراغ چک خودرو
